Bài viết của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhân Ngày Pháp luật Việt Nam 9/11/2026

Từ bản Hiến pháp đầu tiên đến yêu cầu của giai đoạn mới

Mở đầu bài viết, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhắc lại sự kiện ngày 9 tháng 11 năm 1946, Quốc hội khóa I thông qua bản Hiến pháp đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, do Chủ tịch Hồ Chí Minh trực tiếp chỉ đạo soạn thảo. Bản Hiến pháp này đặt nền tảng cho một Nhà nước mà quyền lực thuộc về Nhân dân. Các giá trị pháp lý cốt lõi của nó tiếp tục được kế thừa và phát triển qua những bản Hiến pháp sau này.

Bài viết đặt yêu cầu thượng tôn Hiến pháp và pháp luật trong bối cảnh triển khai Nghị quyết Đại hội XIV và các nghị quyết chiến lược của Đảng. Giai đoạn này đòi hỏi nâng cao năng lực quản trị quốc gia, hoàn thiện thể chế, tháo gỡ điểm nghẽn và tạo động lực phát triển mới. Theo tác giả, khi quyền lực được kiểm soát, quyền con người và quyền công dân được bảo vệ, chính sách được thực thi nhất quán, niềm tin của Nhân dân sẽ được củng cố. Khi đó, người dân và doanh nghiệp có điều kiện huy động nguồn lực, phát huy trí tuệ cho sự phát triển của đất nước. Theo nghĩa đó, thượng tôn Hiến pháp và pháp luật “vừa là yêu cầu giữ vững kỷ cương, vừa là động lực kiến tạo”.

Bốn định hướng lớn

Trước hết, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh yêu cầu thượng tôn Hiến pháp trong mọi quyết định và hành động của công quyền. Hiến pháp có hiệu lực pháp lý cao nhất, vì vậy mọi văn bản pháp luật phải phù hợp với Hiến pháp, mọi hoạt động công quyền phải có căn cứ, đúng thẩm quyền và chịu sự kiểm soát. Văn bản hay hành vi vi phạm phải được phát hiện, xử lý kịp thời. Không ai được viện mục tiêu phát triển hay sự cấp bách của công việc làm lý do để bỏ qua tính hợp hiến, hợp pháp. Bài viết cũng phân định rõ hai thái độ: cán bộ dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung cần được bảo vệ, còn những ai lợi dụng đổi mới để vụ lợi, lạm quyền, nhũng nhiễu phải bị xử lý nghiêm. Trên hết, quyền con người, quyền công dân phải được bảo đảm, bảo vệ thực chất; việc hạn chế các quyền này chỉ được thực hiện theo quy định của luật, trong những trường hợp cần thiết vì các lý do được Hiến pháp quy định.

Định hướng thứ hai là nâng cao chất lượng pháp luật để củng cố niềm tin và khơi thông nguồn lực. Dẫn tinh thần Nghị quyết số 66-NQ/TW, bài viết khẳng định pháp luật phải trở thành động lực phát triển. Muốn vậy, pháp luật cần bảo đảm thực chất quyền sở hữu, quyền tự do kinh doanh và tự do hợp đồng, tạo cơ sở để người dân, doanh nghiệp yên tâm đầu tư, sáng tạo và cạnh tranh bình đẳng. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước lưu ý rằng nâng cao hiệu lực quản lý phải đi đôi với mở rộng cơ hội phát triển; không đẩy khó khăn của cơ quan quản lý sang người dân, doanh nghiệp. Một hệ thống pháp luật minh bạch, ổn định, được tham vấn thực chất và có lộ trình chuyển tiếp hợp lý khi thay đổi sẽ giúp xã hội giảm rủi ro, giảm chi phí. Theo cùng hướng đó, thủ tục hành chính cần tiếp tục được cắt giảm, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, với tiêu chuẩn rõ ràng và năng lực phát hiện, ngăn ngừa rủi ro.

Định hướng thứ ba hướng đến khâu thi hành, nơi pháp luật thực sự đi vào cuộc sống. Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, xây dựng và thi hành pháp luật phải gắn với trách nhiệm về kết quả. Người đứng đầu chịu trách nhiệm trong phạm vi được giao, và chính quyền địa phương hai cấp phải bảo đảm công việc của người dân được giải quyết thông suốt. Bài viết thẳng thắn chỉ ra tình trạng báo cáo hoàn thành nhiệm vụ nhưng người dân vẫn vướng mắc, đồng thời yêu cầu chuyển đổi số phải thực sự nâng cao chất lượng dịch vụ công. Dữ liệu phải được chia sẻ đúng pháp luật để người dân không phải cung cấp đi cung cấp lại thông tin, có thể theo dõi hồ sơ của mình, trong khi dữ liệu cá nhân và quyền riêng tư vẫn được bảo vệ an toàn. Đồng thời, việc bảo vệ công lý đòi hỏi phải bảo đảm hoạt động xét xử độc lập, tạo điều kiện để người dân tiếp cận các cơ chế bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp. Việc bảo vệ pháp luật cũng phải gắn với khôi phục quyền, lợi ích bị xâm phạm và khắc phục kịp thời hậu quả từ các quyết định hành chính trái pháp luật. Thước đo cuối cùng của chất lượng pháp luật, theo tác giả, chính là công việc của người dân được giải quyết đúng luật, quyền lợi được bảo vệ và những chi phí bất hợp lý được cắt bỏ.

Định hướng thứ tư là xây dựng văn hóa thượng tôn Hiến pháp và pháp luật trong toàn xã hội. Văn hóa ấy bắt đầu từ sự gương mẫu của cán bộ, đảng viên, trước hết là người đứng đầu, và được nuôi dưỡng bằng sự tham gia tự giác của người dân. Người dân không chỉ là đối tượng chấp hành mà còn là chủ thể xây dựng, thực hiện và bảo vệ pháp luật. Bên cạnh Mặt trận Tổ quốc và báo chí, đội ngũ luật gia, luật sư được kỳ vọng phát huy vai trò giám sát, phản biện và hỗ trợ người dân. Doanh nghiệp cần coi tuân thủ pháp luật là nền tảng của uy tín và phát triển bền vững. Công tác phổ biến, giáo dục pháp luật phải giúp người dân hiểu quyền, nghĩa vụ của mình và biết tìm đến đúng nơi khi cần hỗ trợ. Cùng với ứng dụng số, người yếu thế và người ở vùng khó khăn vẫn phải được trợ giúp trực tiếp.

Xem toàn văn bài viết “Thượng tôn Hiến pháp và pháp luật – Động lực kiến tạo phát triển đất nước” của GS.TS Tô Lâm, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, tại Báo Dân trí.